Transformacje pogańskich bogów w chrześcijańskich świętych

Mokosz

Na Rusi, pod wpływem prawosławia, transformacji uległy też wyobrażenia pogańskich Słowian, ale główny motyw nici i tkania pozostał niezmieniony. 

Postaci Peruna, Welesa i Mokoszy, przejęli ich następcy, chrześcijańscy święci. Weles przekazał swój patronat nad bydłem Florowi i Ławrowi (opiekunom koni), Kuźmie i Damianowi (opiekunom kur), Agafii (opiekunce krów), Onisimowi owczarzowi (owiec). Święci Włas i Wasyl stali się obrońcami pasących się stad. Obaj święci odziedziczyli po Welesie jego wcześniejsze funkcje, ale jego największym sukcesorem został św. Mikołaj - obrońca zwierząt hodowlanych, gospodarz pól uprawnych i lasów, patron pszczelarstwa i rybaków oraz wesel i łączenia par węzłem małżeńskim. Według wierzeń uwalniał wody od sił nieczystych, dla tego na Ukrainie obowiązywał zakaz moczenia konopi przed wiosennym świętem Mikołaja. Na uroczystość św. Heleny, która zastąpiła boginię Mokosz, według cerkiewnego kalendarza przypadał siew lnu, a lud nazywał ją Oleną Lennicą – od lnu i wierzył w dobry początek wówczas rozpoczętej uprawy. Jeśli z jakichś powodów siew w tym czasie był niemożliwy należało rozrzucić choć garść ziemi jako symbol przyszłej pomyślności. Następną świętą, która przejęła tradycję opiekunki tkaczek była Praskowia – Piątnica, której kult łączył się z wilgocią i przędzą. Składano jej ofiary w postaci tkanin, przędzy, nici. Praskowia jak dawniej Mokosz, była opiekunką kobiecego rękodzieła i dni związane z jej świętem łączyły się z zakazem pracy przy przęślicy czy krosnach. Tkaczki pracujące w piątki i святки, czekała surowa kara: zdarta skóra, pokłute palce, ślepota, brak pomocy przy porodzie. 

Również Dziewica Maryja, w kulturze chrześcijańskiej, przedstawiana jest na starych rycinach z lnem i wrzecionem. Wierzono w moc opiekuńczą i leczniczą Matki Bożej zszywającej rany.

Wszystkie wymienione postaci łączyła funkcja opieki nad symbolicznym i sakralnym procesem tkania i szycia.